Mevali Hareketi Nedir? Hadi Biraz Gülüp, Düşünelim
Beni tanıyanlar bilir, İzmir’in o kalabalık, sıcacık, hayat dolu sokaklarında yaşayan, gündelik hayatı aşırı derinlemesine düşünen ama o sırada da sürekli espri yaparak, başkalarının yüzünde güller açtırmaya çalışan biriyim. İşte tam bu sebeple, “Mevali hareketi nedir?” sorusu bana geldiğinde, hayatta en sevdiğim iki şey bir araya geldi: derin düşünce ve mizah. Bir yandan kafa yoruyorum, bir yandan da kafa karıştırıcı bir meseleye dönüştürüyorum.
Şimdi, Mevali hareketi nedir sorusunun tarihsel ve sosyo-politik anlamına girmeyecek, çünkü ben işin bu kısmını hiç eğlenceli bulmam. Ama gelin, biraz esprili bir bakış açısıyla bu olayı çözelim, bir nevi mevali hareketinin “gündelik” versiyonunu yapalım!
Mevali Hareketinin Kökleri ve İlk Sorular: “Ne Oldu Bu Hareket?”
Bana sorarsanız, Mevali hareketi, çok basit bir şekilde anlatıldığında, toplumdaki farklı sınıfların birbirine meydan okuma ve kendi haklarını talep etme çabasıdır. Ama şimdi bir düşünün, 25 yaşında, İzmir’de yaşayan, gündelik hayatta sürekli komik espriler yapan bir adam olarak, işin içine böyle ciddi bir terimi sokmak bana biraz garip geliyor. Gerçekten, bir düşünün: Mevali hareketi, tarihi bir değişim olsa da, biz bugün bunu nasıl yaşarız?
Diyelim ki ben, bir gün şehrin en kalabalık caddesinde yürürken, gözlüğümü düzeltip, cebimdeki telefonumdan bir TikTok videosu çekiyorum (bunu yapmamıza gerek yok, ama mizahi bir an olsun diye). Birden cebimden, izlediğim ve “Mevali Hareketi” hakkında bilgi aradığım bir video geliyor ve ben arkadaşlarıma soruyorum:
“Mevali Hareketi neydi ya? Bir çeşit sosyal medya akımı mı?”
Tabii ki bu çok büyük bir yanlış olurdu! Ama işin içine mizahı kattığında, her şey birden çok daha ilginç hale geliyor.
Mevali Hareketi Neden Önemli? Biraz Çıkış Arayan Gençlik
Şimdi bir adım daha atalım. Hadi gelin, biraz daha derinleşelim. Mevali hareketi aslında toplumun alt sınıflarının kendilerini daha çok ifade etme isteğiyle başlar. Bugün, bu durumu gençlerin internetteki “çıkış yolu” olarak buldukları anlamsız, ama bir şekilde cezbedici olan paylaşımlarıyla benzeştirebiliriz. Özellikle gençler, hayatlarındaki pek çok karmaşayı sosyal medyada anlatıp, kendilerini bir şekilde ifade etme çabası içinde oluyorlar. Bu durum da Mevali hareketinin temel felsefesine çok benziyor: Bir şekilde görünür olma ve daha fazla hak talep etme.
Ama tabii, işin içine bir de “özgünlük” girince, ortalık karışıyor. Çünkü gençlik ne kadar özgün olmaya çalışırsa, o kadar klişeleşir. Düşünün, Instagram’da biri “Herkese aynıyız, hepimiz benzeriz” temalı bir paylaşım yapıyor ve ardından altına yüzlerce benzer fotoğraf ve yorum düşüyor.
O zaman şunu diyebiliriz: Mevali hareketi günümüzde gerçekten de “benzerler arasında farklılık yaratma çabası”na dönüşmüş durumda. Yani her biri bir şekilde kendini tanıtma, ayrıcalıklı olma çabasında. Peki, bu tam olarak “hak talep etmek” midir?
İşte o noktada küçük bir iç ses devreye giriyor:
“Evet, aslında hepimiz, kimliğimizi bulma yolunda biraz daha özgün olmaya çalışıyoruz. Ama acaba bu özgünlük, sadece başkalarına karşı üstünlük kurmaya mı yönelik?”
Mevali Hareketi ve Gündelik Hayat: İzmir Sokaklarında Bir “Sosyal Adalet” Yolculuğu
Gelin, şimdi bir adım daha atalım ve bu olayı gündelik hayatımıza sokalım. İzmir’de yaşıyorum dedim ya, hemen şunu soruyorum: Mevali hareketi gerçekten de sosyal adaletin bir yolu muydu? Hadi bunu anlamak için biraz daha gülmeyi deneyelim. Bu sefer “şehrin en güzel kafenin terasında”, arkadaş grubumla buluşmuşuz. Ben de tabii ki, “Mevali hareketiyle ilgili bir şeyler okuyorum, ya çok derin” diye başladım.
Neyse ki bir arkadaşım bunu ciddiye alıp bana hemen sordu:
“Mevali ne ya? Bir çeşit marka mı?”
Ben de “Evet, aslında bir markadır ama tam tersi, yani sisteme karşı olanların çıkardığı bir marka…” diye hafifçe kafa karıştırdım. Ardından, birkaç dakika sonra ortamı gülüşmeler sardı, çünkü herkes “Sisteme karşı çıkanları” gülerek canlandırıyordu. Bir yandan sosyal medyadaki ‘herkese özgürlük’ hareketlerine, diğer yandan da kendi mikro sosyal gruplarımıza bakınca aslında bir çeşit Mevali felsefesine yatkın bir durum ortaya çıkıyor gibi!
Mevali Hareketi: Benim “Şu Anki Durumum” ve Sosyal Medya Üzerinden Kendini Tanıtma
Tabii, tam da burada sosyal medyanın devreye girdiği noktaya geliyoruz. Artık her şeyin hızlıca yayıldığı, bir bakışta viral hale geldiği bir dünyada yaşıyoruz. Ama dikkat edin, biraz ciddiye alalım: Mevali hareketi, bireysel hak taleplerinin çoğalmasını içeriyor ama en sonunda, “daha iyi bir hayat” talep etmenin, bazen başkalarının fark etmediği bir anlamı var.
Yani ben bir arkadaşımın Instagram paylaşımını gördüm ve altına yazdığı yorumu, “Ben Mevali hareketiyle ilgili bir şeyler okudum ve hepimizin kendimize daha fazla alan yaratması gerektiğini düşünüyorum,” diye yazıyordu. Hatta kendi hayatında sistemin biraz dışına çıkmaya çalışıyordu. Evet, sanırım Mevali hareketi artık sadece tarihi bir olgu değil, biraz da bizlerin sosyal medyada daha fazla yer edinme çabası.
Ama bir an, şunu kabul etmemiz gerek:
“Biz de aslında çok farklıyız. Ama bu farklılıkları belli etmek için sürekli bir mevali hareketine dönüşen paylaşımlar yapıyoruz.”
Çünkü her birimiz kendi “Mevali hareketi”mizi yaratıyoruz, biraz mizahi bir şekilde.
Sonuç: Mevali Hareketi ve Bizim Zihinsel Çıkışımız
Güzel bir noktada bitiriyorum, çünkü artık Mevali hareketinin ne olduğunu anlamış olduk. Bence bu, bir çeşit içsel serbestlik talebi, kişisel özgürlük ve daha fazlasını isteme hareketi. Ancak bunu gündelik hayatımıza, sosyal medyadaki paylaşımlarımıza da yansıttığımızda, bu hareket biraz komik hale geliyor.
Şu an izlediğimiz “derin” videolara bir göz atarken, aslında hepimizin daha özgür bir sosyal medya dünyası kurduğunu, bir çeşit Mevali hareketini sosyal medyadan, sokaklara taşımayı başardığını görmek mümkün. Ama en komik olanı, bizlerin tam olarak ne istediklerimizi hala çok net bilmememiz. O yüzden, belki de bu yazıda her şeyin sonunda bir cevap bulmaktan çok, daha fazla soruya sahip olmanın tadını çıkarıyoruz.
Neyse, zaman ne gösterir bilmem ama şimdi “Benim hareketim nedir?” diye bir soru sorsalar, ben de şöyle cevap veririm:
“Mevali mi? Şu an, çayıma bakıyorum ve kimseyi rahatsız etmemek için hareketsizim!”